یکی از دغدغههای بسیاری از اشخاص درگیر دعاوی حقوقی، هزینههای دادرسی است. گاهی افراد به دلیل ناتوانی مالی، امکان پرداخت هزینه دادرسی را ندارند. در این شرایط، قانونگذار راهحلی تحت عنوان اعسار از هزینه دادرسی پیشبینی کرده است تا افراد بتوانند بدون پرداخت فوری هزینهها، به حق قانونی خود دست یابند.
در این مقاله گروه حقوقی تحریرا به طور جامع به مفهوم شرایط، مدارک و روند رسیدگی به اعسار از هزینه دادرسی میپردازد.
اعسار از هزینه دادرسی چیست؟
بر اساس مقررات قانون آیین دادرسی مدنی، اعسار حالتی است که شخص به دلیل نداشتن دارایی کافی یا دسترسی به آن، نمیتواند هزینه دادرسی را پرداخت کند. در این صورت دادگاه پس از بررسی مدارک و دلایل، میتواند او را از پرداخت هزینه دادرسی معاف کند. ادعای اعسار از پرداخت هزینه دادرسی به عنوان یک خواسته مستقل میتواند ضمن دادخواست مربوط به دعوای اصلی یا به صورت مستقل ثبت و تقدیم مرجع قضایی گردد.
شرایط طرح دعوای اعسار
برای اینکه یک شخص بتواند از اعسار استفاده کند، باید شرایط زیر را داشته باشد:
- نداشتن دارایی کافی (نقدی، اموال منقول یا غیرمنقول).
- عدم امکان دسترسی به اموال (مثلاً اموال در رهن یا توقیف باشند).
- ارائه شهادتنامه کتبی حداقل دو نفر شاهد مبنی بر اینکه فرد واقعاً توان مالی ندارد.
- ارائه مدارک مالی شامل پرینت حساب بانکی، فیش حقوقی یا اسناد بدهی.
مدارک لازم برای درخواست اعسار از هزینه دادرسی
- دادخواست اعسار (تنظیمشده بر اساس نمونههای رسمی).
- تصویر شناسنامه و کارت ملی.
- مدارک مالی (حساب بانکی، عدم مالکیت خودرو یا ملک).
- شهادتنامه کتبی شهود.
روند رسیدگی به اعسار از هزینه دادرسی
- ثبت دادخواست اعسار در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی.
- ارجاع پرونده به شعبه دادگاه صالح.
- بررسی مدارک و استماع شهادت شهود.
- صدور حکم اعسار در صورت احراز شرایط.
آثار حکم اعسار
- رسیدگی به درخواست معسر بدون پرداخت هزینه دادرسی است.
- امکان استفاده از وکیل معاضدتی نیز برای افراد معسر وجود دارد.
- صدور حکم به اعسار متقاضی به معنای معافیت وی از پرداخت هزینه دادرسی در تمام مراحل دعوای مطروحه است؛ لذا در صورتی که متقاضی هم زمان با دادخواست اصلی یا به موجب دادخواست مستقل مدعی اعسار از پرداخت هزینه دادرسی شود و دادگاه اعسار وی را تشخیص و نسبت به آن حکم قطعی صادر و وی را معاف از پرداخت هزینه دادرسی بشناسد اما در ماهیت دعوای اصلی خواهان مطابق نظر دادگاه رد شود، معسر برای تجدیدنظرخواهی و فرجامخواهی نیز معاف از پرداخت هزینه دادرسی است.
نکات مهم درباره اعسار از هزینه دادرسی
- اعسار فقط شامل هزینه دادرسی است و هزینههای اجرایی یا حقالوکاله وکیل را پوشش نمیدهد.
- در صورتی که وضعیت مالی فرد تغییر کند، طرف مقابل میتواند تقاضای لغو حکم اعسار را مطرح کند.
- اگر دادگاه اعسار را نپذیرد، فرد مکلف به پرداخت هزینه دادرسی خواهد بود.
- معافیت از هزینه دادرسی برای هر دعوا به صورت جداگانه درخواست میشود و صدور حکم به اعسار در یک دعوا به معنای معافیت متقاضی از پرداخت هزینه دادرسی در سایر دعاوی نیست.
- افراد تحت پوشش کمیته امداد امام خمینی (ره) و مددجویان مستمریبگیر سازمان بهزیستی کشور با ارائه کارت مددجویی و تأئیدیه رسمی مراجع مذکور از پرداخت هزینه دادرسی معاف بوده و نیازی به طرح دعوای اعسار ندارند.
گروه حقوقی تحریرا
اعسار از هزینه دادرسی یکی از مهمترین ابزارهای حمایتی در نظام قضایی ایران است که به افراد کمبضاعت امکان میدهد از حق خود دفاع کنند. با این حال، تنظیم صحیح دادخواست اعسار و ارائه مدارک معتبر نقش تعیینکنندهای در موفقیت این درخواست دارد.
گروه حقوقی تحریرا با بهرهگیری از تجربه و دانش وکلای متخصص، آماده ارائه مشاوره و همراهی در تنظیم دادخواست اعسار و پیگیری روند دادرسی است.